ZEZË

If. sh.

IIf. sh.

(Të) 1. ngjyra a boja e zezë: e leu me të zezë. 2. kryes. sh. rrobat e zeza (edhe si shenjë zie); diçka e zezë: u vesh me të zeza; e zeza (të zitë) e syrit; e zeza e thoit. 3. fig. fatkeqësi a një e keqe e madhe; vuajtje e madhe: të zezat e luftës; e zuri e zeza; mori të zezën ra në mjerim; e piu e zeza përfundoi keq; ka bërë shumë të zeza ka bërë veprime të këqija; e zeza ndjell të zezën (fj. u.); mendja e madhe, e zeza e të zotit (fj. u.).

IIImb.

Që e ka ngjyrën si të qymyrit, të blozës a të serës; i errët; kund. i bardhë: rroba të zeza; çorape (këpucë) të zeza; shirit i zi; mace e zezë; bukë e zezë; tokë e zezë; i zi si korbi; dërrasa e zezë; ujërat e zeza ujërat e kanalit të jashtëqitjeve; delja e zezë s'bëhet kurrë e bardhë (fj. u.).
Gjymtyrë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa kafshë, bimë a sëmundje të rënda: furrtarja e zezë (zool.); mëllenja e zezë (zool.); miu i zi (zool.); lakra të zeza (bot.); myku i zi (bot.); pisha e zezë (bot.); ulliri i zi (bot.); kokrra e zezë pika e diellit; puçrra e zezë plasja; vdekja e zezë murtaja; iriqi i zi kanceri; kroma e zezë sëmundje e zhardhokëve të patates.
Edhe si em., fig. i mbushur me fatkeqësi, me vuajtje e me mundime; i mjerë, i shkretë; i errët; që sjell të këqija: fati i zi; ditë e zezë; lajm i zi; e zeza nënë; i ra një hije e zezë.